دیوان «حافظِ شیراز»

احمد شاملو در مقدمه دیوان که نخستین بار در سال ۱۳۵۴ منتشر شد می‌نویسد:

«حافظ راز عجیبی است!

به راستی کیست این قلندرِ یک لاقبایِ کفرگو که در تاریک‌ترین ادوار سلطهٔ ریاکاران زهد فروش، در ناهار بازارِ زاهد نمایان، و در عصری که حتی جلّادان آدمخوار مغروری چون امیر مبارزالدین محمد و پسرش شاه شجاع نیز بنیان حکومت آنچنانی خود را بر حد زدن و خُم شکستن و نهی از منکر و غزوات مذهبی نهاده‌اند، یک تنه وعدة رستاخیز را انکار می‌کند، خدا را عشق و شیطان را عقل می‌خواند و شلنگ انداز و دست افشان می گذرد که :

این خرقه که من دارم در رهن شراب اولی

وین دفتر بی معنی غرق می ناب اولی

کیست این آشنای ناشناس مانده که چنین رودررو با قدرت ابلیسی شیخان روزگار دلیری می کند که :

پیر مغان حکایت معقول می کند

معذورم ار محال تو باور نمی کنم

یا تسخرزنان می پرسد:

چو طفلان تا کی، ای زاهد، فریبی

به سیب بوستان و جوی شیرم؟

و یا آشکارا به باور نداشتن مواعید مذهبی اقرار می کند که فی المثل:

من که امروزم بهشت نقد حاصل می شود

وعدهٔ فردای زاهد را چرا باور کنم؟

به راستی کیست این مرد عجیب که، با این همه، حتی در خانهٔ قشری ترین مردم این دیار نیز کتابش را با قرآن و مثنوی در یک تاقچه می نهند، بی طهارت دست به سویش نمی برند و چون به دست گرفتند همچون کتاب آسمانی می بوسند و به پیشانی می گذارند، سروش غیبش می دانند و سرنوشت اعمال و افعال خود را با اعتماد تمام به او می سپارند؟

کیست این کافر که چنین به حرمت در صف پیغمبران و اولیاء الله اش می نشانند؟»

 این مقدمه پس از انقلاب در ایران اجازه نشر نیافت و از آن پس بدون مقدمه منتشر شد.